تصویرسازی درست از ایران با موفقیت در المپیادهای دانش آموزی جهانی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، سید رضا حسینی، مشاور وزیر آموزش و پرورش و رئیس دانشگاه دانش پژوهان جوان در گفت وگو با شبکه خبر، به شرح موفقیت ملی پوشان نجوم و اختر فیزیک ایران در عرصه جهانی پرداخت. متن گفت وگو به این شرح است:

مجری: تیم المپیاد نجوم و اختر فیزیک جمهوری اسلامی ایران با 5 مدال طلا برای سومین سال پیاپی قهرمان جهان شد و تیم رباتیک ایران هم در مسابقات رباتیک آسیا ـ اقیانوسیه 2026 مالزی با کسب مقام های اول، دوم و سوم، عنوان قهرمانی بخش تیمی این رقابت ها را به دست آورد. در این بخش از روی خط خبر، نگاهی داریم به این موفقیت ها و دستاورد ها.

سوال: از رقابت های امسال بفرمایید و دستاورد های تیم دانش آموزی نجوم و اختر فیزیک ایران؟

حسینی: همان طور که مطلع هستید، ما در هفته گذشته، نوزدهمین دوره المپیاد جهانی اختر فیزیک را داشتیم که با شرکت 5 نفر از جمهوری اسلامی ایران در کشور ویتنام برگزار شد؛ با حضور 67 تیم از 66 کشور مختلف این رقابت ها برگزار شد و ما شرکت کردیم که الهی شکر، همان طور که می دانید، امروز مراسم اختتامیه و تعیین مدال تیم های ملی و دانش پژوهان کشور های مختلف بود که الهی شکر، بچه های ما توانستند درخشان ترین نتیجه تاریخ ما را در حوزه المپیاد های علمی رقم بزنند. هر 5 دانش پژوه ما توانستند مدال طلای المپیاد جهانی را کسب کنند.

سوال: یعنی برای اولین بار چنین رویدادی به وقوع پیوست؟

حسینی: این موضوع اولین بار نیست، از این جهت که بالاتر از کشور هایی مثل آمریکا، هند، چین، کره جنوبی، ژاپن و خود ویتنام میزبان در جایگاه اول نشستیم و در کنار این، دانش پژوهان ایرانی توانستند عنوان جایزه مطلق المپیاد جهانی را کسب کنند و این جایزه به کسی داده می شود که بالاترین نمره را بین همه شرکت کنندگان دنیا کسب کند؛ این برای اولین بار در تاریخ به جمهوری اسلامی ایران رسید و همچنین، عنوان برترین شرکت کننده دنیا را چه در بخش تئوری (نظری) و چه در بخش عملی آزمون های المپیاد جهانی از طرف دانش آموزان ایرانی کسب شد و جالب است که بدانید، همه جایزه های انفرادی المپیاد جهانی نجوم و اختر فیزیک امسال به دست دانش پژوهان ایرانی کسب شد و هیچ دانش آموزی از هیچ کشور دنیا نتوانست هیچ کدام از جایزه های انفرادی امسال را به خود اختصاص دهد.

سوال: رقیبان، چه کسانی و از کدام کشور ها بودند؟

حسینی: رقیبانی که به طور جدی در حوزه المپیاد نجوم در دنیا فعالیت می کنند، کشور هایی مثل آمریکا، انگلیس، هند، ویتنام و سنگاپور هستند. در کنار این ها با یک فاصله کوچک، کشور هایی مانند ژاپن، کره جنوبی و برخی از کشور های اروپایی قرار دارند که به ویژه در این دو سال قبل که ما توانستیم رتبه اول دنیا را کسب کنیم، یک رقابت جدی بین کشور ما و جمعی از این کشور ها شکل گرفت که هر طور شده، جایگاه ایران از طرف کشور دیگر تصاحب شود و به این سلطه بی چون و چرای ایران پایان دهند که الهی شکر، امسال ما درخشان تر از همه سال های گذشته ظاهر شدیم و بچه های ما بهترین نتیجه تاریخ را کسب کردند.

سوال: یک بازگشت به قبل داشته باشیم، به فرایند انتخاب تیم های المپیادی؛ بفرمایید که مسیر آن چگونه است و منتخبان تا خود برگزاری المپیاد، چه آموزش هایی را می بینند؟

حسینی: فرایند آغاز آموزش های المپیاد و انتخاب افراد به عنوان تیم های ملی باشگاه دانش پژوهان جوان، حدود یک دوره 18 ماهه است. ما به طور معمول، آذر هر سال، یک بخشنامه ای را به همه مدرسه های کشور ارسال می کنیم؛ در مقطع متوسطه دوم و هر دانش آموزی که مایل است، در المپیاد علمی کشور و آزمون های مرحله اول حضور می یابد.

سوال: محدود به مدرسه های خاص نیست؟

حسینی: خیر، همه مدرسه ها حق انتخاب دارند و در 14 رشته مختلف، ما المپیاد ها را برگزار می کنیم که آزمون های مرحله اول در بهمن هر سال برگزار می شود؛ سال گذشته 121 هزار دانش آموز در آزمون های مرحله اول آزمون های علمی کشور شرکت کردند؛ پذیرفته شده های آزمون های مرحله اول در حدود بین 500 تا 1000 دانش آموز در هر رشته هستند که اواخر فروردین و اردیبهشت سال بعد در آزمون مرحله دوم المپیاد های علمی کشور شرکت می کنند در آن رشته ای که پذیرفته شده اند و 40 دانش آموز برتر هر رشته در این 14 رشته، تابستان هر سال به دوره های تابستانی دانشگاه دانش پژوهان جوان دعوت می شوند که 2 ماه دوره های پرفشار شبانه روزی را این بچه ها در باشگاه می گذرانند و آموزش حضوری را از برترین استادان کشور که بیشتر آنان از مدال آوران المپیاد های علمی سال گذشته هستند، دریافت می کنند و در انتهای تابستان، ما آزمون های تعیین مدال را داریم که در هر رشته بین 8 تا 12 دانش آموز حائز کسب مدال طلای آن رشته می شوند.

سوال: یعنی ابتدا مرحله داخلی برگزار می شود و بعد برای رقابت های جهانی انتخاب می شوند؟

حسینی: بله تا اینجا آزمون ها داخلی بوده است. این مدال آوران طلا به طور معمول از آبان تا اسفند، 5 ماه دوره شبانه روزی را با عنوان دوره انتخابی تیم های ملی دارند.

سوال: این دوره شبانه روزی که می گویید، آن وقت تحصیل و رشته تحصیلی آنان در مدرسه چه می شود؟

حسینی: به طور کامل به دانشگاه دانش پژوهان جوان منتقل می شود.

سوال: در آنجا همزمان هم درس های عادی سال تحصیلی خود را می گذرانند و هم همین آموزش های مرتبط با المپیاد را؟

حسینی: بله، درست است. حجم درس های آموزش عادی بسیار کم است؛ با توجه به اینکه برای المپیاد های جهانی آماده می شوند، اما خوب آزمون های پایان ترم را در مدرسه خود انجام می دهند و بعد از این دوره 5 ماه، بین 4 تا 6 دانش آموز به عنوان اعضای تیم آن رشته انتخاب می شوند که با توجه به ظرفیت المپیاد های جهانی، این موضوع مشخص می شود و بچه ها از فروردین تا شهریور برای اعزام به المپیاد های جهانی به عنوان تیم ملی کشور، دیگر اردو های خیلی پرفشاری را دارند و بعد اعزام می شوند به رقابت های جهانی که امسال آخرین تیمی را که ما اعزام کردیم، برای مسابقات جهانی المپیاد نجوم و اختر فیزیک بوده که این بچه ها شروع فرایند انتخاب آنان از بهمن 1403 بوده و البته لازم به ذکر است که بیشتر این بچه ها هم به طور معمول، دو تا سه سال مطالعه جدی فردی برای آمادگی المپیاد های علمی را می گذرانند، یعنی یک دانش پژوهی که الان شما می بینید در المپیاد جهانی افتخار کسب کرده، حداقل سه سال و به طور میانگین 4 سال برای المپیاد جهانی مطالعه می کند و آماده می شود.

سوال: بعد از اینکه این دوره های المپیاد به پایان برسد، به مدرسه خود برمی گردند یا نه، الگوی آموزش و محل تحصیل آنان تغییر می کند؟

حسینی: مدال آور های طلای ما از آزمون های سراسری ورود به دانشگاه ها معاف هستند و می توانند در هر رشته ای از هر دانشگاه که مایل هستند، ادامه تحصیل دهند.

سوال: قبل از دانشگاه، این دوره 18 ماه که اشاره کردید، به گونه ای به پایان می رسد و المپیاد، زمانی برگزار می شود که دیگر دوره متوسطه آنان به پایان رسیده است؛ پس دیگر بازگشت به مدرسه ندارند؟

حسینی: بله، بازگشت به مدرسه ندارند، یعنی همین بچه های تیم ملی المپیاد نجوم ما ان شاالله در آبان، وارد دانشگاه خواهند شد.

سوال: پس این را توضیح دهید، برای کسانی که مدال آور شده اند، چه مشوق هایی در نظر گرفته می شود و چه امتیازهایی برای آنان در حوزه تحصیل است و آیا مشوق های دیگری در سطح کشور برای آنان دیده می شود یا خیر؟

حسینی: المپیاد علمی، یکی از حوزه هایی بوده است که خیلی به گسترش کنجکاوی و آن روح علمی بچه ها کمک می کند، خیلی مهم است که این حوزه گسترده شود؛ به این جهت، مشوق هایی برای ادامه مسیر علمی این بچه ها ایجاد شده است که این بچه ها از آن زیست علمی که دارند، عقب نمانند. یکی از مشوق ها این است که مدال آوران طلای المپیاد های علمی از آزمون های سراسری ورود به دانشگاه معاف هستند و در رشته مورد تقاضا در دانشگاه مورد نظر خود پذیرفته شوند.

مدال آوران نقره و برنز المپیاد های علمی کشور، حدود 20 درصد به تراز کنکور آنان در آزمون های ورودی به دانشگاه ها اضافه می شود. در کنار این، مدال آوران المپیاد های علمی از امتحان های نهایی پایه یازدهم معاف هستند و آن زیست المپیادی خود را باید ادامه دهند. همچنین، پذیرفته شدگان مرحله اول المپیاد های علمی که هنوز به مرحله مدال آوری نرسیده اند، دارای امتیاز نخبگی در بنیاد ملی نخبگان هستند. این جمع مواردی است که کمک می کند به این بچه ها تا زیست علمی خود را ادامه دهند.

سوال: جدا از این موارد که بیان کردید، این دستاورد علمی، این مدالی که کسب کردند و بگوییم این نبوغ هر کدام از این دانش آموزان المپیادی در ادامه مسیر تحصیلی و بعد هم مسیر شغلی، آیا تأثیری برای آنان دارد؟

حسینی: آمار ها از مطالعه های میدانی و پژوهش های خود دانش پژوهان المپیاد های علمی نشان داده که میانگین معدل مدال آوران المپیاد های علمی، طلا، نقره یا برنز در دانشگاه صنعتی شریف که برترین دانشگاه حوزه ریاضی و فنی است، هم اکنون میانگین معدل بچه های المپیادی، دو نمره و نزدیک به دو نمره، بالاتر از میانگین معدل دانشگاه است و نشان می دهد این مسیری که این بچه ها از راه آن وارد دانشگاه می شوند، یک تفاوت معنادار با دیگر مسیر های ورود به دانشگاه دارد.

سوال: ورود بدون آزمون، نماد و یک نشان برای خود دارد و ارزش خود را این جا نشان می دهد؟

حسینی: البته به علت آزمون های عمیق، دقیق و چند مرحله ای است که بچه های ما برسند.

سوال: با آزمون های شبانه روزی که گذراندند؟

حسینی: به طور کامل درست است، در خیلی از آزمون های این بچه ها، دو یا سه سوال، 5 تا 6 ساعت وقت می برد. منابع سوال بچه های المپیادی، محدود به چند کتاب نیست، آنان در حوزه خود هر چه کتاب مطالعه کنند، از کتاب های روز دنیا مسلط تر خواهند بود و احتمال پاسخگویی آنان به پرسش ها بیشتر است؛ این روحیه علمی، مطلوب است و همچنین، فرایند تست زدن که یک سوال در یک دقیقه را باید حل کنند و اگر حل نکنند، باید بروند سراغ بعدی، یک تفاوت معناداری را ایجاد کرده که برای ما ملموس است.

سوال: در آینده شغلی آنان تأثیری دارد؟

حسینی: آمار هایی که از بچه های المپیادی در فضای شغلی داریم، بیشتر آنان، چه در داخل ایران و چه خارج از ایران تحصیل کنند، در موقعیت های شغلی بسیار اثرگذار در حوزه خود هستند و به شدت برجسته اند. درباره دیگر روش های ورودی به دانشگاه، اطلاع دقیقی ندارم که این جا نظر دهم؛ هر کدام، هر جایی که هستند، یک چراغی را روشن کرده اند که چند صد یا چند هزار دانشجو از آن استفاده می کنند. این رشد آنان، حتی در داخل کشور ما در حوزه شرکت های دانش بنیان، حتی در میان مسئولان مملکت، خیلی بیشتر از نسبتی است که از جامعه تشکیل داده اند.

سوال: نکته دیگر، بر اساس آن چه ابتدای گفت و گو اشاره کردید، آن چه امسال به دست آمده است و همین طور در چند سال اخیر را مرور کنیم. همواره تیم های آموزشی ایران، افتخارآفرین بوده و کسب مدال داشته اند؛ این حضور موفق در میدان های علمی جهان، چه تصویری از جوان ایرانی به ویژه از نظر سطح علمی ارائه کرده است؟

حسینی: اول اینکه چند خاطره از خود این بچه ها می گویم که قابل لمس باشد برای شما. همه تیم ملی المپیاد جغرافیا که امسال به رقابت های جهانی اعزام شدند، خانم بودند و توانستند در بخش ارائه تیمی، رتبه اول دنیا را کسب کنند.

این بچه ها در المپیاد های جهانی، پیراهنی طراحی کرده بودند با لگوی میناب و درباره شهادت دانش آموزان مدرسه شجره طیبه؛ اسم کاروان ما مدرسه میناب بود و همه بچه ها کوله ای را به یاد بچه های میناب در آیین آغاز رقابت های جهانی آورده بودند. افراد خیلی از کشور ها پرسیدند که ماجرای میناب چیست و چه روی داده است؟ حتی سرپرست و بچه های تیم کشور آمریکا آمدند از تیم ایران عذرخواهی کردند و گفتند ما با شما همدردیم.

هیچ کدام از ملت آمریکا دوست ندارند که چنین رویدادی برای مردم ایران و دانش آموزان ایران باشد؛ تعبیر این بود که رئیس جمهور دیوانه ای دارند و چنین کار هایی می کند که مورد پسند مردم آن کشور نیست.

در این وضع که رسانه های دنیا، ما را به دور از علم و فناوری و در وضع بدی نشان می دهند، خیلی موجب شگفتی کشور های دنیا شده است تا جایی که می آیند و از ما می پرسند، چیزی را که از رسانه ها دیده اند با چیزی که خود دیده اند و مقایسه می کنند با ایرانی ها که البته در حوزه المپیاد علمی در دنیا کشوری مؤثر هستیم.

ایران، امسال ریاست جهانی المپیاد زیست شناسی را کسب کرد و بسیار با ارزش است که در چنین دورانی، چنین جایگاهی را کسب کنیم.

سوال: نکته ای باقی مانده است؟

حسینی: ممنونیم از شما و عزیزانی که کمک کردند تا به این جا برسیم؛ مجموعه آموزش و پرورش و صدا و سیما؛ از شما تقاضا داریم که کمک کنید با این افتخارآفرینی ها، عزت نفس و اعتماد به نفس ملی را در جامعه پررنگ کنیم و ممنون هستیم که همیشه کنار بچه ها بوده اید.